Schurende woorden

Ds. J.W. van Bart is predikant van de hervormde gemeente te Harderwijk.

De woorden, uitgesproken in een consistorie ergens in het land, onderstrepen ook waarom het belangrijk is om het over het schurende in de Psalmen te hebben. Want is de praktijk van de gemeentezang niet vaak een selectieve? We zijn dan wel een ‘psalmzingende gemeente’ maar intussen een met een heel dun psalmboekje.

Fluweelzacht godsbeeld

Het gevaar van het selectieve zingen vanuit de 150 psalmen is dat we daarmee een eenzijdig en zacht beeld van God in stand houden of voor een nieuwe generatie creëren. Een God Die zorgzaam nabij is (Ps.23), Die direct luistert als ik roep (Ps.116) en genezing en vergeving schenkt (Ps.103).

Wanneer dit het dominante godsbeeld wordt in ons geloofsleven, lopen we het grote risico vast te lopen wanneer het leven zich van zijn harde kant laat zien, als de moeiten en de aanvechting er zijn. Terwijl het juist de Psalmen zijn die hier ook zo vaak over spreken. Wanneer we van Psalm 73 wel het twaalfde couplet zingen: ‘’k Zal dan gedurig bij U zijn, In al mijn noden, angst en pijn’, maar daarbij voorbij gaan aan het zevende couplet: ‘Want al de dag ben ik geplaagd; Mijn ziel verschrikt, mijn boezem jaagt; En nooit verscheen er morgenstond, Waarop ik geen kastijding vond’ missen we juist dit element.

Er kan bij de kerkganger een gevoel van falen ontstaan, omdat er geen herkenning is in de zoete en warme tonen. God is dan fluweelzacht geworden en waar het leven schuurt, is Hij de Afwezige. Dan kan het zo heilzaam werken om Psalm 22:1 echt voor jezelf te (leren) zingen: ‘Mijn God, mijn God, waarom verlaat Gij mij?’ En dan te weten dat ook dit gezongen en gebeden mag worden. Juist ook in het pastoraat kunnen deze psalmwoorden van aanvechting en de ervaring van Godverlatenheid heilzaam en bevrijdend werken.

Vijanden

Maar er is nog een andere reden waarom ons psalmbundeltje dun is geworden. Veel psalmen zingen over vijanden, oorlog en strijd. In een land waarin al 75 jaar vrijheid mag zijn, zijn dit teksten die vervreemdend werken. Daar komt dan nog bij dat de psalmdichters er vaak moeiteloos van uitgaan dat zij aan de goede kant staan. Zij zijn immers van Gods volk. De trouw van de Heere voor Israël zal toch blijken in de ondergang van de vijanden. De hemelse legers staan klaar voor de strijd.

Wat hebben deze psalmen ons als christenen te bieden? Vanuit het Nieuwe Testament mogen we hier best de vertaalslag maken naar de geestelijke strijd die iedere christen eigen is (Ef.6:12). Onze vijand is uiteindelijk de satan zelf. Het is de vijand die zich ten tijde van het Oude Testament liet zien in concrete oorlogsvolken die het volk van God naar het leven stonden. Overigens geldt dit voor Israël nog altijd.

Maar voor ons in het vrije Westen laat de duivel zich op allerlei andere wijzen ook niet onbetuigd. De vijand is niet altijd meer een concreet persoon, maar komt in de verleidingen van dit leven, in de aanvechting van het geloof, in de waaroms bij het lijden. En dan komt bijvoorbeeld Psalm 27 voor ons tot leven. De bescherming zoeken we bij Hem en we belijden mee:

Zo ik niet had geloofd, dat in dit leven
Mijn ziel Gods gunst en hulp genieten zou,
Mijn God, waar was mijn hoop, mijn moed, gebleven?
Ik was vergaan in al mijn smart en rouw.

Dan kunnen de Psalmen ook voor nu weer buitengewoon pastoraal en bemoedigend worden. Hierbij mogen we vanuit Christus denken en wordt het intenser en intiemer. We zijn in het geloof in Hem niet alleen Zijn volk (1 Petr.2:9,10), maar ook Zijn kinderen (Rom.8:16,17). De hemelse Vader zal ons nabij zijn zoals Hij ook Zijn volk nabij is. En ja, dan mogen we – tot onze verwondering – zelfs ook leven vanuit de overtuiging dat wij aan de goede kant staan.

Wraakpsalmen

‘Hij komt, Hij komt om d’aard’ te richten’ zijn woorden uit Psalm 98. Dit is een blijde juichpsalm waarin naar de komst van de Heere als Rechter wordt uitgezien. Dit thema komt in diverse psalmen terug. God zal recht doen. Zijn haters en tegenstanders zullen uiteindelijk het onderspit moeten delven.

Dit verlangen naar recht wordt in de Psalmen vaak concreet uitgewerkt. En ook daardoor wordt het psalmbundeltje weer dunner gemaakt. Want kunnen we dat wel zo zingen? Mogen we verlangen naar de ondergang van mensen? Verreweg de meeste moeite wordt dan ervaren rondom de zogenaamde ‘wraakpsalmen’ met als meest aanstootgevende tekst de woorden uit Psalm 137:5 (ber. 1773).

Gelukkig hij, die u terneer zal slaan,
Uw kinderkens zal grijpen, o gij trotsen,
En wredelijk verplett’ren aan de rotsen.

Is dit niet echt voorbij? Dit kunnen we toch in het licht van de woorden van Jezus over vijanden niet meer zingen? ‘Heb uw vijanden lief’ (Matt.5:44) staat toch in schril contrast met het verlangen naar wraak in Psalm 137? De ruimte ontbreekt hier om de context breed uit te werken. Psalm 137 is nauw verwant aan het profetenboekje Obadja, waar Gods toorn klinkt over de Edomieten (nakomelingen van Ezau) die de vijanden hebben aangemoedigd en geholpen bij de val van Jeruzalem. Dit was broedermoord! Er is geen toekomst meer voor hen, de Heere zal hen voorgoed laten ondergaan. Dat wordt hier verwoord met de praktijk van de Babyloniërs.

Zij moordden overwonnen steden uit en smeten zuigelingen te pletter. Daarmee vernietigden zij de toekomst van het overwonnen volk.

Toch zingen?

Zelfs met de context erbij blijven deze psalmwoorden vaak moeilijk om te zingen. Gelukkig maar. Want met onze huiver komen we dicht bij het hart van de Heere. Het is ook niet Zijn verlangen om vijanden te verpletteren. ‘Zou Ik werkelijk behagen scheppen in de dood van de goddeloze? spreekt de Heere Heere.

Is het niet, wanneer hij zich bekeert van zijn wegen, dat hij zal leven?’ (Ezech.18:23) En de komst van Christus in deze donkere wereld, Zijn lijden en sterven maakt toch heel duidelijk waar het hart van God klopt. Want zo lief heeft God de wereld gehad...

Deze psalmwoorden moeten we ondertussen wel laten staan, want de toorn van God, de realiteit van het oordeel is hiermee niet verdwenen. Opnieuw gaat het hier om ons godsbeeld. God is in de Heere Jezus Christus gekomen als Redder, maar de dag komt dat we Hem ook zullen ontmoeten als Rechter. Wie dan in Christus is, hoeft niet te vrezen. Maar wie Christus heeft afgewezen, de liefde van God heeft veracht? In dit verband noem ik Openbaring 21. Het valt op dat er vaak gestopt wordt met lezen bij vers 7. Maar wie wil spreken over de jongste dag moet ook vers 8 benoemen. De eeuwige dood blijft een realiteit. Daar moeten we, met terechte huiver, wel over blijven spreken. Als we er maar diep van doordrongen zijn dat het de Heere is Die oordeelt en niet wij.

Uitleg

Voor de predikanten – zij stellen immers de liturgie voor de dienst op – is het zaak om deze dingen goed te doordenken. Soms kan een enkel woord de gemeente helpen om beter te begrijpen wat er gezongen wordt. Het kan gaan om de context of soms ook om de woorden zelf.

In het bovenstaande ben ik uitgegaan van de berijming van 1773. Soms kan een andere berijming al behulpzaam zijn voor een beter begrip. Daarnaast is het lezen van de psalmtekst (onberijmd) soms ook verhelderend. De omgang met alle psalmen behoedt ons voor eenzijdigheid en brengt ons dichter bij Hem.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen