Boekbespreking

In de vorige eeuw schreef theoloog dr. Anne van der Meiden een veelgelezen boek over wat hij de ‘zwartekousenkerken’ noemde. Van der Meiden was een insider: hij had christelijk-gereformeerde wortels en probeerde zijn lezers te informeren over de geloofstradities en sociale structuren van de bevindelijke gereformeerden. Dit boek is van een andere aard. De agnost Jonah Falke (1991), afkomstig uit de Oude IJsselstreek en een artistiek multitalent, doet in De Bible Belt verslag van een persoonlijke expeditie in ‘het meest orthodoxe, streng gereformeerde deel van Nederland’, zoals de ronkende tekst op de achterflap luidt.

Nieuwsgierig geworden door een ontmoeting met een RD-journalist tijdens een cruise naar New York, besluit Falke als buitenstaander de Biblebelt te verkennen. Hij bezoekt kerkdiensten van verschillende reformatorische denominaties, loopt mee met de verkiezingscampagne van de nieuwe SGP-leider, bezoekt de hogeschool Driestar Educatief en woont een uitzending bij van de reformatorische talkshow Terdege Live. Ook logeert hij een paar dagen bij een jong predikantsgezin in Tholen. Het boek eindigt met een ontmoeting met de oudgereformeerde ds. A. Kort, die hem welwillend ontvangt. In hem herkent Falke misschien wel het meest de authenticiteit waarnaar hij gaandeweg op zoek blijkt te zijn geweest.

Falkes boek valt te typeren als een bundeling reportages, geschreven in een aandachtige, impressionistische stijl met soms een melancholieke ondertoon. Zijn gesprekspartners worden met respect benaderd en niet in de rede gevallen. Tegelijkertijd verwoordt Falke in een soort geschreven voice-over wat de ontmoetingen met hem doen en mijmert hij over de vragen die bij hem opkomen.

Falke schrijft niet geheel kritiekloos over wat hij onderweg allemaal hoort en ziet, maar zijn oordeel is wel uitgesproken mild. Je zou dit boek kunnen opvatten als een oefening in empathie. Niet voor niets citeert de auteur meermaals de marxistische revolutionaire Rosa Luxemburg, die vrijheid definieerde als ‘vrijheid voor andersdenkenden’.

Eigenlijk is de term Biblebelt ongeschikt, vindt Falke. Mensen zijn eindeloos verschillend, ook al lijken ze van een afstand sterk op elkaar. Het is een van de conclusies die hij aan het einde van zijn boek formuleert.

Wat houd ik zelf aan alle impressies over? Wat me trof, is dat Falkes informanten over hun eigen kring spreken alsof het om een geheim genootschap gaat. ‘Probeer maar eens een oudgereformeerde dominee te spreken, dat gaat je niet lukken.’ Verder beschrijft Falke een aantal uiterst ongemakkelijke situaties, waarvan zijn poging om in een zwart pak de begrafenis van een onbekende bij te wonen wel de kroon spant.

En dan is er die dubbelzinnige verhouding met de ‘wereldse wereld’. Aan de ene kant wordt deze op grote afstand gehouden: de Biblebelt ademt een systemische geslotenheid. Jonah Falke wordt als geïnteresseerde buitenstaander met een zekere verrukking ontvangen, maar niemand doet een poging om hem te winnen voor het geloof der vaderen. Die distantie tot de moderniteit valt evenwel weg als het bijvoorbeeld gaat om het gebruik van geavanceerde communicatiemiddelen bij de SGP en de Erdee Mediagroep.

De hoofdstukken die mij persoonlijk het meest aanspreken, zijn die over het werk van Gevangenenzorg Nederland in penitentiaire inrichtingen en het openhartige gesprek met Gertrude, een kritisch-loyale vrouw uit Leiderdorp. Daarin tekent zich iets van een dialoog van de Biblebelt en de wereld daarbuiten.

Ten slotte: het begrip ‘gereformeerd’ komt veelvuldig voor in dit boek, maar het is zeer de vraag of die term nog werkelijk de lading dekt. Hetzelfde geldt voor het woord ‘orthodox’. Al lezend dacht ik geregeld terug aan het klassieke essay ‘Ultra-gereformeerd en vrijzinnig’ (1970) van dr. Arnold van Ruler – een tekst die nog steeds actueel blijft.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen