Ongezongen gezangen

Sommige psalmen worden vaak opgegeven, terwijl andere zelden of nooit op het psalmbord prijken. Gebeurt dat bij de gezangen evenwichtiger? Mijn inschatting is dat ook daar de keus dikwijls valt op oude en vertrouwde liederen en mooie, maar minder bekende gezangen vaak ongezongen blijven.

Het is begrijpelijk dat voorgangers regelmatig kiezen voor liederen waaraan mensen gehecht zijn. Het kan fijn zijn om een kerkdienst te beginnen en te eindigen met een bekend lied. Een lied dat je kunt meezingen zonder in je boekje te kijken, gewoon by heart, zoals de Engelsen zeggen. Zulke momenten aan het begin en einde van de dienst zijn betekenisvol; het oude vertrouwen wil gevoed worden. Daar is niets mis mee, mits dit niet het enige is dat tijdens de zangmomenten in een dienst gebeurt. Want onbekende liederen zullen altijd onbekend blijven als je ze nooit zingt. Alleen door ze daadwerkelijk te zingen en dat herhaaldelijk te doen, krijgen tekst en melodie de kans zich te nestelen.

Aangepaste melodie

Volgend jaar is het tien jaar geleden dat de bundel Weerklank werd gepresenteerd. Veel gemeenten zijn er inmiddels toe overgegaan om tijdens de dienst gezangen uit deze bundel te zingen. Weerklank bestaat voor een aanzienlijk deel uit liederen die al bekend waren, bijvoorbeeld uit de Hervormde Bundel van 1938 of het Liedboek voor de kerken. Deze liederen worden ook veel gekozen – want die kenden we al.

Voortschrijdend inzicht onder hymnologen leidde ertoe dat liederen uit de Hervormde Bundel in het Liedboek en in Weerklank een enkele keer een gewijzigde melodie kregen. Soms ging het om kleine aanpassingen (zoals bij ‘Wie maar de goede God laat zorgen’ en ‘Jezus, leven van ons leven’), soms om grotere wijzigingen (zoals bij ‘Leer mij, o Heer, Uw lijden recht betrachten’). In enkele gevallen is zelfs een andere melodie gekozen (zoals bij ‘O Heer die onze Vader zijt’). Toch bleken gemeenten deze veranderingen over het algemeen snel en zonder veel moeite op te pakken.

Sommige recente liederen, die niet afkomstig zijn uit het Liedboek of de Hervormde Bundel, verwierven al snel grote populariteit, zoals ‘Heer, wijs mij Uw weg’ en ‘Ik zal er zijn’ van Sela, ‘Heer, U bent mijn leven’ of ‘Ga met God en Hij zal met je zijn’. Het was een principiële keuze om alleen liederen op te nemen die geschikt zijn voor de samenzang in de gemeente en die begeleid kunnen worden met traditionele instrumenten. Dat had tot gevolg dat liederen die tot stand kwamen met het oog op uitvoering met een band en leadzanger in Weerklank geen plaats kregen.

Toch bevat Weerklank ook mooie liederen die ik nog zelden heb hoeven te zingen of begeleiden. Ik denk aan ‘Alles wat adem heeft love de Here’, ‘Geprezen zij God’, ‘Wie zich hovaardig heffen’, ‘Ik zag een nieuw Jeruzalem’ of Psalm 39a. Ook Psalm 48, die in de berijming van 1773 ritmisch lastig te zingen was, zingt in de berijming uit Weerklank verrassend soepel.

Durven afwijken

Kortom, er valt nog genoeg te ontdekken als we durven af te wijken van het vertrouwde repertoire. Of een gemeente ervoor openstaat om iets nieuws te zingen, lijkt van plaats tot plaats te verschillen. Soms hoor ik het argument: ‘Dat kennen we niet, dus dat kunnen we niet’, alsof het vermogen om iets nieuws te leren ontbreekt. Maar natuurlijk kunnen gemeenten nieuwe liederen leren, als ze maar goed begeleid worden. Daarom een paar tips voor organisten om onbekende psalmen of gezangen te begeleiden. De eerste is: speel de melodie vooraf. Laat de melodie één keer klinken als voorspel en eventueel ook al voor de dienst, zodat de gemeente er al vertrouwd mee raakt.

Begeleid verder met een duidelijke uitkomende stem, zoals Cornet of Trompet, of verdubbel de melodie in het bovenoctaaf. Speel desnoods alleen de melodie met de handen, in boven- én onderoctaaf verdubbeld, en de bas in het pedaal.

Als derde: wees duidelijk en ritmisch betrouwbaar. Bij een onbekende melodie heeft de gemeente leiding nodig. Speel niet afwachtend, maar bied houvast. En tot slot: laat de sfeer even los. Registraties die specifiek passen bij de tekst of mooie harmonisaties zijn in deze situatie van ondergeschikt belang. De verstaanbaarheid en herkenbaarheid van de melodie staan voorop.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen