Poëzie

Pas in de achtste regel van dit gedicht horen we over wie het gaat. De man aan wie de dichter denkt als ze bij de veerpont staat, is haar vader. ‘Hij was mijn Vader en ik ben zijn kind.’

Achter die hoofdletter in het woord ‘Vader’ moeten we niet te veel zoeken, geen religieuze betekenis in elk geval. Het is wél een eerbiedshoofdletter: Gerhardt eert haar vader met die V.

‘Hij was mijn Vader’ – in de verleden tijd, want hij is overleden, met de grote veerpont mee. Maar ‘ik ben zijn kind’ – in de tegenwoordige tijd, want kind van onze ouders blijven we ons leven lang.

Ouders

Ida Gerhardt heeft in haar poëzie veel geschreven over de verhouding tot haar vader en moeder. De relatie met de moeder was beladen, duister en complex. Gerhardt heeft een lange weg afgelegd als ze (in een ander gedicht) schrijft dat ze ‘in stugheid eert’ wie haar moeder is geweest. De vader staat over het algemeen in een positiever licht. En daarom komen de laatste regels van dit gedicht hard aan.

‘O God, hoe heb ik hem tekort gedaan.’ Dat is een pijnlijke belijdenis van eigen tekort, voor het aangezicht van God en van de lezers. De dood is onherroepelijk en hoe schrijnt het dan als we hebben gefaald. Maar met dit gedicht wordt er iets rechtgezet.

In stilte

De vader was degene die met zijn dochter de rivier opzocht, en daarmee zijn dochter maakte tot een dichter voor wie water en rivieren tot oersymbolen werden.

De vader was de man die zwijgend genoot, die in stilte aandachtig was, en ‘soms’ iets in eenvoudige woorden zei. Hij kon zwijgen, hij kon aandachtig zijn, hij kon genieten; en zijn woorden hadden, zo denk ik, gewicht ondanks hun eenvoud.

De vader ziet de wereld niet als iets waaruit hij gewin moet puren; zijn aandacht is zuiver en liefdevol. Hij geniet van het heen en weer gaan van de pont en wijdt zijn woorden aan de elementen: hij vertoont de ontvankelijkheid die voor Ida Gerhardt wezenlijk bij het dichterschap hoort. In een ander gedicht schreef ze: ‘Is dichten slechts aandachtigheid?’

Zijn kind

Niet minder dan haar vader heeft zij woorden gewijd aan het licht, de wolken en de wind. Niet voor niets staat de regel daarover helemaal apart, als om er alle aandacht op te vestigen. Zij is zijn erfgenaam, in het liefhebben van rivieren en elementen, maar ook in het ter sprake brengen ervan. Ook in die zin is zij zijn kind.

Het gedicht lijkt zelf aan eenvoudigheid te winnen naarmate het vordert. Alsof de eenvoudige taal van de vader de overhand krijgt na de eerste twee ietwat gewrongen zinnen. Alsof zijn geest vaardig wordt over de dochter.

Monument

Helaas, hij is meegegaan met het grote veer. En het tekort zal blijven schrijnen. Maar dit gedicht is een monument voor een man die vader was, en blijft.

De veerpont

Hier bij de vlonder en de overhaal

het stommelen van de pont op het plankier

denk ik aan hem, die met mij de rivier

zo vaak hier zocht. – Hoe zwijgend hij genoot

bij ’t gaan en keren van de kettingboot

en soms iets zeide in zijn simpele taal:

over het licht, de wolken en de wind.

Hij was mijn Vader en ik ben zijn kind.

O God, hoe heb ik hem tekort gedaan,

die met het grote veer is meegegaan.

Ida Gerhardt

(1905-1997)

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen