‘Rowan Williams geen recht gedaan’

Als iemand die zich graag door Rowan Williams laat inspireren, was ik blij om een bespreking van zijn boek Hartstochten van de ziel te lezen in De Waarheidsvriend. Al lezend raakte ik echter teleurgesteld. De bespreking doet geen recht aan het boek, noch aan de spirituele traditie die Williams probeert te ontsluiten. Ik beperk me hier tot twee feitelijke onjuistheden.

De suggestie dat apatheia vertaald moet worden met ‘ongevoeligheid’ of ‘gevoelloosheid’ is misleidend. Het is een voor de hand liggende associatie: ons woord ‘apathie’ is ervan afgeleid. De recensent kon beter weten, want Williams besteedt zijn introductie aan een opheldering van dit begrip. Apatheia duidt op het vrij zijn van de hartstochten, verstaan als onze ik-gerichtheid, onze (zondige) neiging om te denken dat de wereld om ons draait. Als we onze ik-gerichtheid afleren, zien we dat de wereld niet om ons draait, maar om God – en dat wij een onderdeeltje zijn van Zijn schepping. Apatheia gaat dus om ‘helderheid van zicht’ en is daarmee een voorwaarde om op de juiste wijze lief te hebben – iets heel anders dan gevoelloosheid!

Ten tweede: de suggestie dat Williams de zaligsprekingen inbrengt, omdat er een tekort aan Bijbelse bezinning zou zijn in de Oosters-Orthodoxe traditie, is volkomen onjuist. Dit is simpelweg Williams’ intentie niet, en het is veel te kort door de bocht om deze traditie dit verwijt voor de voeten te werpen. Williams benadrukt juist dat deze spiritualiteit geworteld is in een diepe overtuiging van Gods genade in Jezus Christus. Hoe Bijbels wil je het hebben? Wat de Reformatie betreft: die was een reactie op ontwikkelingen in het Westerse christendom. Het Oosterse christendom ging zijn eigen weg en juist daarom is het waardevol om ons oor daarbij te luisteren te leggen. En je kunt je dan geen betere gids wensen dan Rowan Williams.

Reactie

Jammer dat André Groenendijk mijn recensie niet zorgvuldig heeft gelezen. Daarin schrijf ik letterlijk: ‘Apatheia is de hartstocht om ongevoelig te zijn, namelijk voor zondige hartstochten. De hartstochten moeten ten goede gekeerd worden – zie de ondertitel van het boek (van Williams): onze verlangens moeten ten goede gekeerd worden. Daarvoor zijn de geestelijke oefeningen onmisbaar.’ Hiermee doe ik naar mijn mening Williams niet tekort.

Ik heb ook de opmerking gemaakt dat het woord apatheia in het Nieuwe Testament niet voorkomt en letterlijk gevoelloosheid betekent. Dat verzin ik niet, dat zegt het Griekse woordenboek. Een verwante betekenis is: niet in staat om te lijden, zonder lijden zijn. Dat de spiritualiteit van de Oosters-Orthodoxe Kerk geworteld is in de genade van Jezus Christus wil ik graag aannemen, maar ik blijf er moeite mee houden dat de christen, zoals Williams schrijft, de Vader kan liefhebben ‘zoals’ Jezus Hem liefheeft (pag. 131).

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Printen