Boekbespreking

In Uw ziener wil ik zijn neemt classicus, theoloog en oud-legerpredikant John van Eck ons mee in een fascinerende verkenning van het middeleeuwse epos over Reynaert de vos. In de bewerking van de Duitse humanist Hartmann Schopper in 1567 (naar een Hoogduitse versie uit 1545). Schoppers Latijnse editie is voorzien van eigen commentaren (gelardeerd met morele lessen en verwijzingen naar de klassieke oudheid). Hij zet het Reynaertverhaal zo in om politieke misstanden en machtsspelletjes uit zijn eigen tijd aan de kaak te stellen. Door commentaren toe te voegen, voegt Schopper zich overigens in een Nederlandse traditie. Daartoe behoren ook de aantekeningen in de kantlijn (glossen) van middeleeuwse Bijbelvertalingen.

Van Eck biedt onder meer een Nederlandse samenvatting en een literaire analyse van Schoppers werk. Interessant is zijn toelichting op de manier waarop dit in de zestiende-eeuwse context van de auteur gelezen kan worden. In die context krijgen de kanttekeningen bij de verschillende Reinaert-uitgaven een protestantse kleur. Ook Schopper wil dat er om de vos gelachen wordt. Toch volgt op het vrolijke verhaal steeds een commentaar waarin hij de lezer op het hart drukt de vossenstreken niet als voorbeeld te nemen.

Voorheen suggereerde de moraal dat een beetje ‘vossigheid’ nodig is om je staande te houden in de wereld. Maar Schopper benadrukt dat er geen vrijbrief is voor list, leugen en bedrog. Zelfs als de vos de deugd inzet als middel om zijn doel te bereiken, verdient dat volgens hem geen navolging.

Wat het ons dan ‘nut’ om dit werk ter hand te nemen? Het wijst ons een weg door de misdadige wirwar van zonden van schandelijke mensen. Wel maakt Schopper in zijn voorwoord een kanttekening: ter verdediging van een medemens mag je soms wel liegen.

In de kantlijn van Schoppers boek, zo betoogt Van Eck, houdt zich iemand schuil die zwijgend toekijkt. Hij verschijnt slechts in flitsen en fragmenten, maar als je deze op een rij zet, ontstaat het beeld van Jezus, dat een warm licht over het hele boek laat vallen. Hij verschijnt niet alleen als verteller onder de mensen, maar ook als strijder die hel en dood overwint – zoals verbeeld in de legende Sint Joris en de draak. De Christus Die leeft in het hart van de gelovige, zoals verhaald in de legende over Christoffel. De woorden van Christus die uit de kantlijn oplichten, vormen volgens Van Eck een eigen verhaal, dat verweven met de originele tekst het geheel een profetische lading geeft.

Keizer Maximiliaan II, aan wie het boek is opgedragen en wiens ziener Schopper wil zijn, mag erover nadenken of dichters in zijn rijk verhalen mogen vertellen die zowel een kern van waarheid bevatten als de mensen aan het lachen maken. Maar bovenal moet de keizer denken aan de waarheid die ons van boven bestraalt. Van Ecks boekje maakt inzichtelijk hoe teksten zich door de geschiedenis bewegen en gaandeweg, los van de oorspronkelijke auteur, opladen met nieuwe betekenissen en interpretaties (de zogenaamde Wirkungsgeschichte van teksten). De auteur ontsluit op boeiende en erudiete wijze de Wirkungsgeschichte van het Reynaert-epos. Met zijn boekje draagt hij daar zelf ook aan bij, niet in de laatste plaats door Christus uit de kantlijn van Schoppers tevoorschijn te halen. Dat lijkt me meer dan een marginale bijdrage. De redactionele slordigheden hier en daar zij hem en zijn uitgever vergeven.

Deze tekst is geautomatiseerd gemaakt en kan nog fouten bevatten. Digibron werkt voortdurend aan correctie. Klik voor het origineel door naar de pdf. Voor opmerkingen, vragen, informatie: contact.

Op Digibron -en alle daarin opgenomen content- is het databankrecht van toepassing. Gebruiksvoorwaarden. Data protection law applies to Digibron and the content of this database. Terms of use.

Terug naar resultaten Printen